را در پيشينه و سير و تدوين دين‌ْنگرى شيعى به خود اختصاص داده . اين‌چنين است كه شيخ حرّ عاملى ، فيض را به حكمت و كلام و حديث و فقه و شعر و ادب و حسن تأليف ياد نموده و علّامهء امينى وى را « علم فقه ، رايت حديث ، منار فلسفه ، معدن عرفان ، طود اخلاق و عباب علوم و معارف » ناميده . 80 فيض از مشايخى چون شيخ بهائى و مولى خليل قزوينى و مولى محمّد صالح شارح كافى و سيّد ماجد بحرانى و صدر المتألّهين استفاده كرده و در ردهء مشايخ بزرگانى چون علّامهء مجلسى و سيّد نعمة اللّه جزائرى و قاضى سعيد قمى قرار داشته است . 81 اهمّيّت روزگار ، پايگاه و نقش آفرينى هم‌روزگاران ، و كارنامهء پربرگ و بار خود فيض ، او و آنچه را به دو باز بسته است ، نگريستنى و بر رسيدنى مىسازد . وى ، محمّد بن مرتضى بن شاه محمود ، ملقّب به محسن ، در سال 1006 ه . ق . در كاشان زاده شد . پدرش عالمى نامور بود كه كتابخانه‌اى بزرگ داشت . دست‌نوشتهائى به قلم اين مرد باز مانده و از جمله به رؤيت مرحوم شيخ آقابزرگ طهرانى رسيده است . خاندان فيض ، به قول صاحب روضات ، از « كبار بيوتات علم و عمل و فضل و ادراك » بودند و سنّت علمى در خانوادهء خود او و همهء برادرانش ادامه يافت . دائى فيض ، نور الدّين كاشانى ، مشهور به « ملّا نورا » ، كه عالمى معتبر و موجّه بود ، از نخستين استادان او محسوب مىشود . تا بيست سالگى فيض به تحصيل علوم شرعى و مقدّمات آن در كاشان گذشت و از اين زمان بار سفر بربست ، نخست به اصفهان آمد و به تحصيل علم رياضى و جز آن پرداخت . سپس چون شنيد كه سيّد ماجد بحرانى ( در گذشته به سال 1028 ه . ق . ) در شيراز است ، به نزد او رفت و از محضر سيّد بحرانى بهره‌ها برد . از شيراز به اصفهان بازگشت ، به خدمت شيخ بهاء الدّين محمّد عاملى ، مشهور به شيخ بهائى ، رسيد و از ايشان اجازهء روايت حديث گرفت . آنگاه در سال 1029 ه . ق . به راه حجاز رفت و به شرف اداى فريضهء حجّ و زيارت مراقد مطهّره در مكّهء معظّمه و مدينهء